NHẠC VIỆT
NS Lê Vân Tú: "Tôi chỉ viết nhạc khi lòng xúc động!"
01:20' 24/03/2005 (GMT+7)
NS Lê Vân Tú

Trong những nhạc sĩ hải ngoại mới được phổ biến tác phẫm trong nước gần đây, có Lê Vân Tú, một cái tên khá lạ lẫm với đa số người nghe nhạc trong nước. Nhưng ai đã nghe album đầu tiên cho lần "trở về" này của anh, hẳn sẽ bị ám ảnh bởi những giai điệu, những lời ca ngọt ngào man mác một nỗi nhớ quê hương, xứ sở. Giai Điệu Xanh có cuộc trò chuyện với nhạc sĩ Lê Vân Tú về âm nhạc của anh, về nỗi hoài hương của một người con xa xứ... 

Anh đã bắt đầu sáng tác âm nhạc từ khi nào? Việc này xuất phát từ đam mê âm nhạc luôn có trong anh hay chỉ là một cuộc dạo chơi? 

Tôi bắt đầu sáng tác ca khúc từ năm 1955, lúc còn học lớp đệ tam trường Quốc Học Huế. Những ca khúc đầu tiên của tôi là những xúc cảm của tuổi hoa niên đầy mơ mộng, và đã được ca sĩ Hà Thanh hát trên đài phát thanh Huế. Tôi có một niềm đam mê âm nhạc luôn luôn tiềm ẩn trong hồn, nhưng vì đời sống quá bận rộn nên chỉ thỉnh thoảng mới sáng tác được, và viết xong thì lại chỉ cất vào tủ thôi.

Trong album của anh, có một ca khúc có những lời ca đẹp như tranh vẽ, bài Chim bay về Huế: Cho áo thêu nắng An Hoà, Se thắm hoa bướm Hương Trà, Dệt thành vần thơ khắc trong hồn thiết tha... Kỷ niệm của anh về Huế thế nào để có thể đưa những ký ức đẹp như vậy vào bài hát?

Tôi sinh ra ở Huế và đã trải qua thời thơ mộng nhất trong đời người - thời niên thiếu - ở nơi xinh tươi đẹp đẽ ấy. Nơi ấy đã cho tôi biết bao kỷ niệm êm đềm, những rung động đầu đời, cùng với những giấc mơ của thời mới lớn. Cho nên qua bao nhiêu sóng gió của cuộc đời, mỗi khi nhớ về quê hương và thời niên thiếu, Huế vẫn là ký ức đẹp đẽ và rõ rệt nhất trong tôi.

Trước khi xin phép phổ biến các ca khúc của anh ở trong nước, anh đã có những bài hát nào được biễu diễn/thu âm tại nơi anh sinh sống hay tại các cộng đồng người Việt hải ngoại khác? Những “đồng hương” của anh ở đó họ nói sao về những bài hát của anh?

Album Chiu Tĩnh Lặng vi 9 ca khúc của Lê Vân Tú

Các ca khúc của tôi đã được trình diễn vài lần trong các buổi văn nghệ cộng đồng người Việt ở Úc châu (tại Canberra, Melbourne và Adelaide). Tháng 5 năm vừa rồi, một buổi văn nghệ đặc biệt tại Viện Đại Học Quốc Gia Úc đã được tổ chức để giới thiệu dĩa nhạc của tôi qua sự trình diễn của các ca nhạc sĩ đến từ Sydney và Canberra. Sau buổi trình diễn nầy, nhiều người cho biết là nhạc của tôi có những nét lạ, và nhiều nhà báo cũng viết bài khen ngợi những ca khúc trong dĩa ấy như là những bông hoa lạ trong vườn nhạc Việt. 

Trong các bài hát của anh, bàng bạc nỗi nhớ quê hương, nỗi buồn viễn xứ. Nếu mô tả nỗi nhớ quê của mình mà không bằng âm nhạc, không bằng những bài hát, anh có thể hình dung nỗi nhớ ấy như thế nào?

Niềm nhớ quê hương là nỗi buồn ray rứt nhất trong tôi. Qua bao nhiêu năm đã cố gắng học hành và làm việc để đạt đến một thành quả nào đó, nhưng khi nhìn lại thấy mình thiếu quê hương thì cảm thấy mình vẫn thiếu một cái gì rất lớn, rất thân thương như một người con thiếu mẹ vậy. Có lẽ vì thế mà người ta gọi là “Quê Mẹ”. 

Nghe những bài hát của anh, không khó để nhận thấy những âm hưởng của dân ca Việt Nam và cả không gian âm nhạc rất giống với dòng ca khúc tiền chiến, vậy anh có thể nói những vốn liếng âm nhạc nào đã giúp tạo ra âm nhạc của anh hiện nay không?

Tôi rất ngạc nhiên (một cách thích thú) khi nghe anh bảo là ca khúc của tôi có âm hưởng dân ca. Thật ra tôi không biết gì về dân ca và khi sáng tác cũng không hề có ý nghĩ đem dân ca vào ca khúc của mình. Có lẽ tình yêu quê hương đã ăn sâu trong tiềm thức của tôi chăng? Còn âm hưởng của nhạc tiền chiến thì có lẽ vì tôi sinh ra trong thời kỳ rất thịnh hành của nhạc tiền chiến nên ít nhiều mang trong tâm hồn cái không khí ấy. Tuy nhiên, như một vài nhà báo ở đây đã viết, các ca khúc của tôi có những nét khá lạ. 

Trong sáng tác âm nhạc, anh có chịu ảnh hưởng của phong cách âm nhạc hay nhạc sĩ nào không? Nếu có, anh có thể nói họ, dù gián tiếp, đã có tác dụng ra sao đến quá trình sáng tạo âm nhạc của anh?

Tôi rất mê nhạc của các nhạc sĩ Văn Cao, Phạm Duy, Dương Thiệu Tước, Đan Thọ, Lâm Tuyền, Trần Tiến, Trịnh Công Sơn, Thanh Tùng, v.v. (kể ra không hết được) và của Brahms, Chopin, Schubert, Eyton, Louiguy, Garvarentz... Tuy nhiên khi sáng tác tôi chỉ nghe những xúc động dâng lên trong hồn cùng với những giai điệu vang lên trong đầu, thế là viết thành nhạc thôi (theo những kiến thức về hòa âm của mình). Có lẽ điệu nhạc và lời ca của các nhạc sĩ nói trên đã làm cho tâm hồn tôi thêm mẫn cảm và dễ xúc động với những tình cảnh trong đời.

Những bài hát của anh đều buồn, dù là nỗi hoài hương hay những chuyện tình yêu, vậy tình cảm nào chi phối anh trong quá trình sáng tác dẫn đến nỗi buồn ngự trị trong ca khúc như vậy?

Trong đời sống bận rộn ở đây, mình bị cuốn hút vào những sinh hoạt nhộn nhịp hằng ngày, nên có khi ngừng lại mình cảm thấy hụt hẫng, trống trải, và lòng chợt thấy bâng khuâng, thiếu thốn một thứ gì. Đó là tình hoài hương, là nỗi nhớ về quê nhà, về những kỷ niệm thời niên thiếu, v.v. Những lúc ấy, âm nhạc là niềm an ủi cho tôi, và đối với tôi viết ca khúc để ghi lại tình cảm của mình cũng như người khác viết nhật ký thôi.

Ngoài những bài hát đậm chất Việt Nam như trong album vừa ra mắt, sống ở Úc, anh có ý muốn tiếp cận với âm nhạc Tây phương, hay gần hơn là âm nhạc bản địa Úc, và coi đó như một phần của những sáng tạo âm nhạc của mình không? 

Trong các thể loại nhạc Tây phương như nhạc cổ điển, nhạc phổ thông, nhạc đồng quê, và nhạc rock & rap, thì tôi chỉ nghe được nhạc cổ điển và nhạc phổ thông. Nhưng những loại nhạc nầy khá xa lạ với tâm hồn tôi nên không có ảnh hưởng gì đến việc sáng tác ca khúc của tôi. 

Anh có thể nói một chút về công việc chính hiện tại của anh là gì được không? Và ảnh hưởng qua lại giữa công việc ấy với âm nhạc? 

Trong hơn 30 năm qua, công việc chính của tôi là nghiên cứu và giảng dạy về ngành Trí Tuệ Nhân Tạo tại Viện Đại học Canberra. (Tôi từng là giảng viên ngành Toán tại Đại Học Khoa Học Sài gòn trước khi sang Úc năm 1973 để hoàn thành PhD rồi làm việc tại đây. Trong thời gian làm việc ở Đại Học Khoa Học Saigon, tôi cũng có sáng tác vài ca khúc trình bày trên đài phát thanh Saigon.) Công việc nghiên cứu và giảng dạy chiếm gần hết thì giờ và tâm trí tôi, cho nên chỉ thỉnh thoảng tôi mới có dịp được sáng tác khi thấy tâm hồn xúc động vì một điều gì đó. Vì thế mà số ca khúc của tôi không nhiều. 

Anh thường sáng tác dựa vào cảm hứng hay theo những quy tắc “có kỷ luật”? 

Tôi chỉ viết nhạc khi thấy lòng xúc động và nghe những giai điệu vang lên trong hồn. Và như thế, tất cả các sáng tác của tôi đều do cảm hứng mà thôi. Tôi không bao giờ dùng kỷ thuật âm nhạc để viết nhạc như các nhà soạn nhạc chuyên môn.

Xin cảm ơn nhạc sĩ. 

Giai Điệu Xanh xin giới thiệu một ca khúc trích trong album đầu tiên của nhạc sĩ Lê Vân Tú phát hành trong nước: Chim bay về Huế, qua tiếng hát Mỹ Lệ:

Nguyễn Minh (thực hiện)   

 

Gửi tin qua Mobile Gửi tin qua E-mail In thông tin Gửi phản hồi